Spot de Bokito

De mens als risicofactor, en dan vooral de dominante variant, de 'Bokito'. Wie kent er niet zo’n exemplaar in z’n directe werkomgeving? 

Martin-van-Staveren_615.jpg

De energieke man (of vrouw?) die met de beste bedoelingen als een stormram door de organisatie raast. Zeer overtuigd van het eigen gelijk, slecht in staat om tegenspraak te dulden én bereid om veel, soms heel veel risico te nemen. Het is immers allemaal voor de goede zaak. In de financiële sector spot De Nederlandsche Bank dit menstype sinds enige tijd met behulp van psychologen. Waarom is dit ook zinvol voor andere sectoren, en niet alleen op topmanagementniveau?

Traditioneel richt financieel toezicht op de harde feiten in de financiële boekhouding. Aan de hardheid van die cijfers is overigens vaak wel wat af dingen. Kees Tillema heeft dit overtuigend beschreven in zijn boek Van cijfers naar waarden. Een ander punt is dat de boekhouding vooral wat zegt over het verleden. Het is een blik in de achteruitkijkspiegel, op basis waarvan voorspellingen voor de toekomst worden gedaan. En resultaten uit het verleden …, vul zelf maar in. De financiële crisis, ontstaan ondanks al die afdelingen risicomanagement bij de betreffende instellingen, was voor De Nederlandsche Bank (DNB) dan ook aanleiding om het gangbare toezicht kritisch te beschouwen. Gedrag bepaalt uiteindelijk de cijfers, dus waarom naast de cijfers ook niet gedrag gaan bekijken?

Als eerste in Europa is de DNB vijf jaar geleden begonnen om het gedrag van bestuurders te observeren. Dit met behulp van psychologen in de bestuurskamer, tijdens vergaderingen. Zoals bekend uit sociaal onderzoek, heeft alleen al de aanwezigheid van zo’n observator effect op houding en gedrag van de andere aanwezigen. Ondanks deze onvermijdelijke beperking bleek dat in 34 van de 54 gevallen, dus ruim meer dan de helft, fundamentele risico’s aan het licht kwamen. Aldus Wijnand Nuijts, hoofd van de afdeling gedrag en cultuur bij DNB in het NRC-artikel 'Aanpak van "Bokito’s" werkt, zegt DNB' van 25 september 2015.

Een voorbeeld dat Nuijts aanhaalt is een bestuursvoorzitter van een niet nader genoemde bank – DNB noemt nooit namen – die grote risico’s nam en zeer dominant was. Het afremmen van deze persoon door collega’s bleek vrijwel niet mogelijk. Nadat de bank door de doorgeschoten 'risk appetite' veel geld had verloren moest de topman het veld ruimen. Volgens Nuijts staat gedrag aan de basis van problemen en kan je daarom met gedragstoezicht meer vooruit kijken. Dit is niet beperkt tot de financiële sector. Het lijkt er immers op dat ook dieselgate bij Volkswagen het gevolg is van malafide gedrag van individuen, ook weer voor 'de goede zaak'.

Hieruit volgt dat meer oog voor het gedrag van (top)managers ook in andere sectoren dan de financiële nodig is. Het is in feite een vernieuwende vorm van risicomanagement, die in aanvulling op de cijfermatige kant aandacht besteedt aan de factor mens, als potentiële bron van ellende. Ik pleit hier dan ook voor een light versie van gedragstoezicht, waarmee iedereen vanaf vandaag kan beginnen. Spot de Bokito in jouw werkomgeving en heb het lef om zijn of haar gedrag bespreekbaar te maken. Voor de goede zaak. Als dit je dit in je eentje eng vindt, dan kan je het samen met collega’s doen. Dit is een vorm van risicomanagement die geen enkel model vereist, vrijwel niets kost en, zoals de DNB ons leert, veel kan opleveren.
Martin van Staveren (zie foto) is auteur van Risicogestuurd werken in de praktijk.
Meer informatie op de site Risicogestuurd werken in de praktijk.

Reacties

De Bokito spotten is in veel gevallen niet eens zo moeilijk, ze manifesteren zich op alle niveaus binnen organisaties. Echter hem of haar confronteren met eigen gedrag kan grote consequenties hebben voor diegene die het lef heeft dit bespreekbaar te maken. Uiteindelijk loop je tegen een ego aan en zult hoe dan ook dit ego kwetsen. En reken er maar op dat dit niet geaccepteerd gaat worden door Bokito. Die zal meteen beginnen te grommen en intimideren door wild op zijn borst te slaan. Doe je dit gezamenlijk met een groep van medewerkers of betrokkenen dan zal Bokito vaak al heel snel de initiator boven water krijgen. (Management by fear) Die medewerker of medebestuurder kan dus zijn carrière bij de desbetreffende organisatie verder wel vergeten. Aandacht voor een aanpak werkt bij topbestuurders in de financiële sector, waarom dan niet een soortgelijke aanpak in andere sectoren en op meerdere niveaus? Dan nog is het aan te bevelen de confrontatie aan een onafhankelijke derde over te laten en medewerkers buiten schot te houden. Met de juiste aanpak en een banaan krijgt die Bokito vast tot bedaren en terug in het hok. Lukt dit niet en raakt Bokito's ego toch danig gekwetst, dan is het enige risico dat men loopt de laan te worden uitgestuurd. Het laatste is niet onoverkomelijk en anderen blijven gevrijwaard. - Marc Appels

Het aanspreken is waar de schoen wringt. Vaak is er bij dominantie tegelijkertijd ook de daarbij behorende positie. Dat maakt de aanpak eerder problematisch dan makkelijk oplosbaar. Zo'n narcisme toets zou kunnen helpen, maar tegelijkertijd pas op voor nieuwe regels. Recruiters en HRM specialisten zouden getraind moeten worden op het herkennen van dit gedrag en dat bij beoordelingen, maar ook bij signalen uit de organisatie, meenemen zodat het neutraal beoordeeld kan worden. - Pim de Bruijn

Je moet van goede huize komen om met dominante mensen van gedachten te kunnen wisselen. Ze hebben al snel het idee dan niet goed genoeg te zijn en dat je aan hun stoelpoten zaagt. (Is hun eigen onzekerheid). Door onaangenaam gedrag, mensen te schofferen, dreigementen en dergelijke proberen ze toch hun zin door te drijven ook als blijkt dat ze op het verkeerde spoor zitten. Vergelijk het maar met kinderen, krijsen in de supermarkt om hun zin te krijgen. Met dit in je achterhoofd gaat aanspreken al heel wat makkelijker - Nel

Alles begint met intenties. Want die sturen onze gedachten. Gedachten creëren ons handelen en ons handelen geeft respons. Hiermee bepalen onze gedachten onze toekomst. Het tijdig achterhalen van iemands intenties (drijfveren) is dus een zeer goede voorspeller van wat waarschijnlijk gaat komen. - Fred Janssen

Bedankt voor je reactie Rein. Ik kan me wel inleven in je voorstel. Toch, een verplichte toets, aanvullende op alle regels die er al zijn? En na alle discussies over de (on)betrouwbaarheid van sociaal-psychologisch onderzoek van de laatste tijd? Dit neigt naar maakbaarheidsdenken, dat naar mijn overtuiging al te ver is doorgeschoten. Als we nu gewoon eens beginnen met elkaar, ook mensen in topposities, durven aanspreken op maatschappelijk discutabel gedrag? - Martin van Staveren

Waarom niet verplicht een narcismetoets/-test instellen voor een ieder die een hoge positie in een financiële instelling, multinational, beursgenoteerde organisatie ambieert. Dit geldt ook voor de overheid en de politiek. - Rein Krantz

Reageer


Relevante onderwerpen